Çaylak ile Filozof 2

 

troçki istanbul'da*

 

… ..

Troçki Kimdir?

Asıl adı Leon Davidoviç olan Troçki, 1879 yılında Ukrayna’nın Karadeniz tarafında doğdu. MUsevi bir çiftçi ailesinin oğlu idi. Genç yaşta ihtilalci işçi gruplarına karıştı. Bir bavul gizli beyanname işle yakalanıp 20 yıl hapse mahkûm oldu. 1900 yılında, kendisi gibi ihtilalci Aleksandra Sokolovskaya adında bir kızla hapishanede evlendi. BUndan Zenaide ve Nina adında iki kızı oldu. 1902 yılında karısının d a teşviki ile Sibirya’daki sürgün yerinden kaçtı.Bir gardiyana ait olan “Troçki” adı ile sahte hüviyet hazırlattı. Karısı, çocuklar küçük olduğundan kaçamadı. 

Troçki 1902’de Londra’ya sığındı. Üç yıl sonra Rusya’ya gizlice girdi, 1905 İhtilali’ne katıldı ve petrograd Asker ve İşçi Sovyeti başkanı oldu. Lenin ile birlikte Bolşevik İhtilali için faaliyetini genişletti. Yeniden tevkif edildi. Çarlık polisi tarafından 1907’de ikinci defa Sibirya’ya sürüldü. Gene kaçtı ve Avusturya, İsviçre, Fransa’da komünist hareketlerine katıldı. Bu arada Paris’te Natali Sedova adında bir kızla sevişip, bu defa da onunla evlendi. Ondan da iki oğlu oldu.

1916 yılında Fransa’dan sınır dışı edildi. Amerika’ya sığındı.

Troçki 1917 Mayıs’ında Rusya’ya geri döndü. Yeniden Petrograd Asker ve İşçi Sovyeti başkanı seçildi. Bu sıfatla Ekim Bolşevik İhtilali’nde büyük rol oynadı. Dışişleri komiseri teyin edildi. Almanlarla barış müzakerelerini idare edederek Brest-litovsk Muahedesi’ni imzaladı.

1918 yılında Lenin onu en mühim vazifeye getirdi. Harbiye ve bahriye komiseri oldu. Kızılordu’yu kurdu, başkumandanı oldu. Lenin’nin halefi addedilmeye başlandı. Zırhlı treni ile Rusya’yı dolaşarak, komünist ihtilaline karşı olanları tasfiye ettirdi. Bato devletlerinin silahlandırdığı “Vrangel-Denikin Beyaz Rus Orduları”nı yendi. Beyaz Ruslar için, “milyonlarla adam öldürttü,” dediler.

Lenin’n ölümünden sonra, parti sekreteri Stalin ile mücadelesi başladı. Bu mücadeleden yenik

Tuna Kıyıları*

 

Biraz Tarih

Biz Sıplarla Osmanlı tarihinin bahsettiği kadar tanışıyoruz. Bugünkü Cenup Slavlığı davasını anlamak için bu tanışma kâfi gelmeyeceği için , Tuna Kıyıları’nın ilk kısmını, eski Yugoslav tarihinin pek kısa bir hülasası ile Osmanlı istilasına ait iki ufak bahse tahsis ediyorum.

İspanya ve İtalya ile birlikte Balkanlar için de Yarımada tabiri ilk defa 1808’de bir Alman coğrafyacısı tarafından kullanılmıştır. İspanya ve İtalya, şimalde Pirene ve Alpler’e dayanmışlardır. Balkanlar ise Drava ve Tuna vadileri ile 1200 kilometre kadar kıta içine sokulur. Yarımada’nın İslavca adı Stara Planima (Eski-doğ)’dır. 

İlk büyük göler Balkanlar’a uğramıştır. İlliryalılar Dinarik, Traklar Rodop bölgelerine yerleştiler; Selt dalgası Adalar Denizi’ne kadar indi. Yunan tesiri her tarafa girdi çıktı. İsa’ya üç asır kala Roma’nın Balkanlar’a nüfuz etmeye başladığını ve iki yüz sene süren muharebelerden sonra, Yarımada’yı hâkimiyetlerine aldıklarını görüyoruz.Roma devrinde tarlalar açılmış, bataklıklar kurutulmuş ve madenler işlenmiştir. 

Roma zayıflamaya başladığı zaman, Balkanlar’da muharebeler ve salgınlar birbirini takip etti. Toprak o kadar boşaldı ki ne ordu, ne ziraat, ne de ticaret için kâfi nüfus kaldı. İşte Avrupa tarihinin “Barbarların istilası” adını verdiği ve IV’üncü asrın sonundan itibaren kopup gelen akınlar ve göler yarımadayı bu tenhalık içinde bulmuşlardır.

sene kadar tutunabildi. Şark İmparatorluğu ise 1453 fetih yılına kadar daha yaşayacaktır. 

Garbî Roma İmparatorluğu’nun topraklarını parçalayan istila akınları arasında bir de İslav dalgası vardır. İslav’lar, yukarı Vistule ile Dnieper arasında, Karpatlar şimalinden , üç kola ayrılarak sökün ettiler. Şimal ve garp kollarında bulunanların bir kısmı Cermenlik içinde temsil edilip kaybolmuştur. Dillerini muhafaza edebilen İslav gruplarından Slovaklar daha bir millet olmaya başlarken Macarların hükümü altına girdiler.; içlerinde yalnız ikisi kendi reislerinin idaresi altında teşekkül edebilmiştir. Çekler;

Çaylak ile Filozof 1*

Aylaklığın Kısa Bir Tarifi

Benim adım Çaylak. Elbette bu gerçek ismim değil; Bana bu ismi Filozof verdi.

Elbette onun gerçek ismi de Filozof değil; ona da bu ismi ben verdim.

Onunla yaşamaya başlamadan önce, herkes benim süzme bir Aylak olduğumu söylerdi. Doğrusu ben de işe yaramaz bir aylak olduğumdan emindim. Üstelik, bana aylak diyenleri yalancı çıkarmamak için, elimden geleni ardıma koymuyordum!

İnsanlar bana ısrarla ve her fırsatta aylak olduğumu hatırlatıyorlar ama aylaklık yaptığımda da çılgına dönüyorlardı! Madem benim bir aylak olduğum konusunda kimsenin şüphesi yoktu; o zaman rahat rahat aylaklık yapmama neden izin vermiyorlardı?

Aslına bakarsanız onları çıldırtmak için özel bir şey yapıyor da değildim. Çünkü sıkı bir aylak olmak için yapmanız gereken tek şey, yapmanız gereken şeyleri yapmamaktır!

Bunları filozof’a anlattığımda bana haklı olduğumu söyledi. Hayatımda ilk kez biri bana haklı olduğumu söylüyordu. Ve ben bir aylak olarak haklı olmaya hiç alışık değildim…

-Haklı mıyım?

-Evet haklısın. Eğer insanların senin aylak olduğunu düşündükleri için aylak olman gerektiğine inanıyorsan, gerçek bir aylak olmalısın!

-Aylak olmak iyi bir şey mi sence?

-Ben öyle birşey söylemedim.

–Ama az önce bana haklı olduğumu söyledin!

-Madem sen de çevrendeki herkes gibi aylak olduğunu düşünüyorsun, o zaman aylak ol, dedim. Eğer aylak olduğunu düşünmüyorsan aylak olmakta haklısın, dedim.

-Ben… ben… Ben aslında bir aylak olduğumu düşünmüyorum. Bunu düşünenler hep başkaları.

Acımak*

 

Kasabanızda Zehra Hanım isminde bir başmuallim varmış… Hangi mektepte olduğunu bir yere kaydettim ama bir türlü bulamıyorum.

Mebus Şerif Halil Bey, cüzdanını, yelek ceplerini karıştırıyordu.

Marif müdürü gülerek:

-Zahmet etmeyin efendim, malûm, dedi, Zehra Hanım, vilâyetin en m^ruf (*bilinen) bir simasıdır.

-Dostlarımdan biri bu hanım için sizden on-onbeş gün izin istememi rica etti… İstanbul’da ihtiyar ve alil (*hasta) bir babası varmış… Son günlerde ağır surette hastalanmış… Hayatı tehlikedeymiş… Belli izin koparmak için mübalâğa ediyorlar ama, bir şey yapmak mümkünse…

Mümkün tabiî… Ancak, benim bildiğime göre ZEhra Hanım kimsesiz bir kadındır… Beş seneye yakın bir zamandan beri tanırım… Bana babası filân olduğundan hiç bahsetmedi. Maamafih kendisine sorarıx. Zaten biraz sonra onu göreceksiniz.

-Ben mi, ne münasebet?

-Birazdan size kasabayı gezdirecek değil miydim? Evvela Zehra Hanım’ın mektebinden başlayacağız, Daire-i intihabiyenizde (*seçim bölgesi) göreceğiniz en şayan-ı dikkat (*dikkate değer) müessese bu mekteptir. Halk, mektebin asıl ismini unutmuştur. “Zehra Hanım Mektebi” diye tanır. Hattâ kâtiplerimiz bile bazen şaşırırılar, resmi evrakta, “Zehra Hanım Mektebi” diye yazarlar.

Geçenlerde bir çeşme başına iki kadın konuşuyordu. Birisi, “ben çocuğumu marif mekteplerine vermem… Zehra Hanım’ın Mektebinde okutacağım” diyordu.

Mebuz gülmeye başladı.

-Çok garip… Bu Zehra hanım size karşı âdeta istiklal ilan etmiş vaziyette…

-Kelimeyi çok yerinde kullandınız… Zehra Hanımın icraatında hemen hemen müstakildir (*bağımsız) … Bizim emirlerimize, nehylerimize (*yasaklama) hiç kulak asmaz… Hasılı bildiği gibi hareket eder.

-Bu, sizin maarif müdürü idareci izzeti nefsinizi rencide (*kırılmış, incinmiş) etmez mi?

Adamlar ve Oğullar*

 Erkeklerin Sıkıntısı

… ..   Frances, Vincent ve Rosin, eğitimdeki hükümeti yüksek öğrenimde cinsiyet eşitliğini desteklemek için bir dönüm noktası yerine geçene cinsiyet cinsiyet ayrımından bahsediyor Yalnızca birkaç on yıl süren bir zaman zarfında, kızlar ve kadınlar sınıfta adamlar ve oğullara yetişmekle kalmayıp onları geçtiler. 1972’de, ABD hükümeti yükseköğretimde cinsiyet eşitliğini desteklemek için bir dönüm noktası yerine geçen IX başlıklı kanunu onayladı. Bu tarihte, kadınlara kıyasla erkeklerin aldığı lisans diploması sayısında %13’lük bir oran farkı vardı. 1982’de aradaki fark kapandı. 2019’da ise lisans diploma kazanımındaki cinsiyet ayrımı, 1972’den yüksek bir sayıyla %15’e çıktı -ama diğer yönde. 

Erkek çocukların , özellikle de siyah çocukların ve daha yoksul ailelerden gelen çocukların düşük performansı istihdam oranlarına ve geleceğe yönelik ekonomik hareketliliklerine ciddi bir şekilde zarar vermektedir. … ..

……

İlkin K-12 eğitim sistemindeki cinsiyet farklılıklarını tanımlayacağım ve ondan sonra bunların başlıca sebebi olarak gördüğüm şeyleri göstereceğim: özellikle de ergenlikte, erkek çocukların ve kız çocukların gelişim hızındaki ciddi hız farkı. Ondan sonra yüksek öğrenimde ortaya çıkan eşitsizliklerin bazılarının izini süreceğim. … ..

… ..

Asıl Mesele Beyin Gelişimi Bazında Zamanlama

… ..

… .. Öyleyse ergenlik, kendimizi sınırlamakta zorluk çektiğimiz bir dönemdir. Ama ardaki ayrım erkek çocukların kızlarda olduğundan çok daha fazladır; çünkü erkek çocuklar hem daha fazla gaz gücüne hem

Yaprak Dökümü*

 

“Altın Yaprak Anonim Şirketi”nden niye mi istifa ettim. Bunda anlaşılmayacak hiçbir şey yok. Aldığım altmış iki lira ile aylıkla geçinemiyordum. Başımda iki küçük kardeşle hastalıklı anam var…. Ara sıra anam soğuktan, kardeşlerim yemekten şikâyet ederlerdi. Ben, omuz silker: “Ne yapayım , bu terazi bu kadar çekiyor. Elime geçeni ben barda, baloda yiyip sizi bu halde bıraksam bana bir şey demeye hakkınız olur. Fakat hesap meydanda” derdim. Bu açık hakikati anlarlarsa ne Âlâ. Anlamazlarsa: (Hanımlar, efendiler, bu otelin sofrasını beğenmiyorsanız akçeyi eksik verirsiniz. Daha iyisini bilen varsa haber verin, hep birden oraya göçelim) der, viran kapıyı vurduğum gibi, giderim. Anam, ihtiyar kadın… Kardeşler : Allah’ın iki biçaresi… Ben böyle çıkışınca ister istemez yelkenleri suya indiriyorlardı. Fakat canavarın büyüğüne , yani kendine nasıl laf anlatırsın? Yaş otuzu buldu… Sıhhatim, kuvvetim yerinde… arsız bir tabiatım var…. ne görsem için çeker… yiyecek görürüm isterim, elbise görürüm, isterim… Fazla olarak bunları başkaları kadar kendime de hak bulurum… İş böyle olunca içimde kopacak kıyameti varın siz düşünün.

Karanlık kış akşamları, delik tabanımdan giren çamurun soğuğu ciğerime işlemiş, alacaklı dükkânların önünden geçmeyeyim diye sokakları dolana dolana evime giderken, omuz başımdan lüks otomobiller geçer. Bunların içindekilerin bir kısmını tanıyorum.

 Eğlenmeye, avuç dolusu para yemeye gidiyorlar. İçim şöyle bir burkulur, kendi kendime sorarım: “Bunların hepsi nbenden değerli insanlar mı? Onlar, böyle alabildiklerine yaşayıp giderken ben, niçin köpek gibi sokaklarda sürüneyim? İstediğimi yiyip giymeyeyim? Canımın çektiği bir kadını bir kere koynuma almayayım?”

Böyle yıllarca, senelerce kendi kendime çekiştikten sonra nihayet şu neticede karar kıldım: “Babam, fazla namuslu adammış…” “Bir babanın çocuklarına bırakacağı en kıymetli miras temiz bir isimdir” der gidermiş… Temiz bir isim, bir miktar dünyalıkla beraber olsa âlâ; fakat züğürt evlatlarda