Adamlar ve Oğullar*

 Erkeklerin Sıkıntısı

… ..   Frances, Vincent ve Rosin, eğitimdeki hükümeti yüksek öğrenimde cinsiyet eşitliğini desteklemek için bir dönüm noktası yerine geçene cinsiyet cinsiyet ayrımından bahsediyor Yalnızca birkaç on yıl süren bir zaman zarfında, kızlar ve kadınlar sınıfta adamlar ve oğullara yetişmekle kalmayıp onları geçtiler. 1972’de, ABD hükümeti yükseköğretimde cinsiyet eşitliğini desteklemek için bir dönüm noktası yerine geçen IX başlıklı kanunu onayladı. Bu tarihte, kadınlara kıyasla erkeklerin aldığı lisans diploması sayısında %13’lük bir oran farkı vardı. 1982’de aradaki fark kapandı. 2019’da ise lisans diploma kazanımındaki cinsiyet ayrımı, 1972’den yüksek bir sayıyla %15’e çıktı -ama diğer yönde. 

Erkek çocukların , özellikle de siyah çocukların ve daha yoksul ailelerden gelen çocukların düşük performansı istihdam oranlarına ve geleceğe yönelik ekonomik hareketliliklerine ciddi bir şekilde zarar vermektedir. … ..

……

İlkin K-12 eğitim sistemindeki cinsiyet farklılıklarını tanımlayacağım ve ondan sonra bunların başlıca sebebi olarak gördüğüm şeyleri göstereceğim: özellikle de ergenlikte, erkek çocukların ve kız çocukların gelişim hızındaki ciddi hız farkı. Ondan sonra yüksek öğrenimde ortaya çıkan eşitsizliklerin bazılarının izini süreceğim. … ..

… ..

Asıl Mesele Beyin Gelişimi Bazında Zamanlama

… ..

… .. Öyleyse ergenlik, kendimizi sınırlamakta zorluk çektiğimiz bir dönemdir. Ama ardaki ayrım erkek çocukların kızlarda olduğundan çok daha fazladır; çünkü erkek çocuklar hem daha fazla gaz gücüne hem

Yaprak Dökümü*

 

“Altın Yaprak Anonim Şirketi”nden niye mi istifa ettim. Bunda anlaşılmayacak hiçbir şey yok. Aldığım altmış iki lira ile aylıkla geçinemiyordum. Başımda iki küçük kardeşle hastalıklı anam var…. Ara sıra anam soğuktan, kardeşlerim yemekten şikâyet ederlerdi. Ben, omuz silker: “Ne yapayım , bu terazi bu kadar çekiyor. Elime geçeni ben barda, baloda yiyip sizi bu halde bıraksam bana bir şey demeye hakkınız olur. Fakat hesap meydanda” derdim. Bu açık hakikati anlarlarsa ne Âlâ. Anlamazlarsa: (Hanımlar, efendiler, bu otelin sofrasını beğenmiyorsanız akçeyi eksik verirsiniz. Daha iyisini bilen varsa haber verin, hep birden oraya göçelim) der, viran kapıyı vurduğum gibi, giderim. Anam, ihtiyar kadın… Kardeşler : Allah’ın iki biçaresi… Ben böyle çıkışınca ister istemez yelkenleri suya indiriyorlardı. Fakat canavarın büyüğüne , yani kendine nasıl laf anlatırsın? Yaş otuzu buldu… Sıhhatim, kuvvetim yerinde… arsız bir tabiatım var…. ne görsem için çeker… yiyecek görürüm isterim, elbise görürüm, isterim… Fazla olarak bunları başkaları kadar kendime de hak bulurum… İş böyle olunca içimde kopacak kıyameti varın siz düşünün.

Karanlık kış akşamları, delik tabanımdan giren çamurun soğuğu ciğerime işlemiş, alacaklı dükkânların önünden geçmeyeyim diye sokakları dolana dolana evime giderken, omuz başımdan lüks otomobiller geçer. Bunların içindekilerin bir kısmını tanıyorum.

 Eğlenmeye, avuç dolusu para yemeye gidiyorlar. İçim şöyle bir burkulur, kendi kendime sorarım: “Bunların hepsi nbenden değerli insanlar mı? Onlar, böyle alabildiklerine yaşayıp giderken ben, niçin köpek gibi sokaklarda sürüneyim? İstediğimi yiyip giymeyeyim? Canımın çektiği bir kadını bir kere koynuma almayayım?”

Böyle yıllarca, senelerce kendi kendime çekiştikten sonra nihayet şu neticede karar kıldım: “Babam, fazla namuslu adammış…” “Bir babanın çocuklarına bırakacağı en kıymetli miras temiz bir isimdir” der gidermiş… Temiz bir isim, bir miktar dünyalıkla beraber olsa âlâ; fakat züğürt evlatlarda

Bin Hüzünlü Haz*

 

Beni en çok suçtan arınmışlığım tedirgin ediyor. Uzunca bir süredir, ruhumun derinliklerinde bütün şiddetiyle hissediyorum bunu. Kimi zaman, şöyle adamakıllı kirlenip de kim olduğumu anlayayım diye kendimi pervasızca şu şehrin alkol kokulu karanlığına vuruyor hangi köşede bir üçkâğıtçı bulur, hangi sokakta bir serseri görür ya da nerede bir ayyaşa rastlarsam hemen arkadaş oluyor, sonra onlarla birlikte hayatın el değmemiş noktalarına doğru yürüyüp kimilerinin çirkinlik adını verdiği birtakım şeylerin içinde yüzüyor, renk renk ışıklarla süslü çamur deryalarına batıp çıkıyor, postu batakhanelerin başköşesine serip yıllarca kalıyor ve bütün bunlar olup biterken, dünyada insanoğlunun işleyebileceği ne kadar suç varsa hepsini kocaman bir mıknatıs gibi varlığımda toplamak istiyorum ama, bunu bir türlü başaramıyorum. Bin bir hevesle peşlerine takıldığım tilki suratlı üçkâğıtçılar, pörtlek yüzlü ayyaşlar, ya da kararsız bir rüzgâr gibi beni oradan oraya sürükleyen düşük çeneli serseriler, herhangi bir suçun eşiğine yaklaştığımız sırada birdenbire meleğe dönüşüyorlar çünkü… Ardından da, varlığımı etkileyen o karanlık varlıklarıyla, suça susamış ruhumun çevresinde şarap kızılı gözlerden, pelte gibi titreyip duran suratlardan birbirine karışan el kol hareketlerinden  ve her biri cümle ağırlığındaki kelimelerden, aşılması güç mü güç bir barikat oluşturuyorlar. Onların meleğe dönüşmüşlüğünü geçip de ben işte o zaman suça ulaşamıyorum bir türlü. Üstelik, bir yandan suça ulaşamamış eksik bir ruhun ağırlığı altında sefil bir fare gibi ezilirken, bir yandan da hiç görmediğim melek kanatlarının hışırtıları arasında gide boğuluyormuşum hissine kapılıp fena halde telaşlanıyorum.  İçimin bir köşesinden diğer köşesine, çılgınlar gibi palas pandıras koşuyorum sözgelimi, uçuyorum kendi kendimle karşılaşıp kendime tutunabilir miyim diye savruluyorum un ufak, sürünüyorum, canımı dişime takıp kalkıyorum ve yeniden, yeniden, yeniden yıkılıyorum. Her defasında, yıkılırken çocuk oluyorum sanki; minicik ellerimi yere basıp kalkarken de, inanılmaz bir şekilde, çarçabuk büyüyorum.   Sonra elimi yüzümü çizip geçem kırmızı şişe parıltılarına tutunup hırsla ileriye, meleklerin konuşmaları arasından gözüken suçların cazibesine doğru atılıyorum ama, ellerim gene boşalıyor… Çalmak istediğim eşyaların yüzünde

Semaver*

 

-Sabah ezanı okundu. Kalk yavrum, işe geç kalacaksın.

Ali nihayet iş bulmuştu. Bir haftadır  fabrikaya gidiyordu. Anası memnundu. Namazını kılmış, duasını yapmıştı. İçindeki Cenabı Hak’la beraber oğlunun odasına girince uuuu uzun boyu, geniş vücudu ve çok genç çehresiyle rüyasında makineler, elektrik piller, ampuller gören, makine yağları sürünen ve bir dizel motoru homurtusunu işiten oğlunu evvela uyandırmaya kıyamadı. Ali işten çıkmış gibi terli ve pembeydi.

Halıcıoğlu’ndaki fabrikanın bacası kafasını kaldırmış, bir horoz vakarıyla (*Vakar: Ağırbaşlılık) sabaha, Kâğıthane sırtlarında beliren fecrri-kâzibe (*Fecr-i kâzib: Sabaha karşı doğuda görünen geçici aydınlık, yalancı tan) bakıyordu. Neredeyse ötecekti.

Ali uyandı. Anasını kucakladı. Her sabah yaptığı gibi yorganı kafasına büsbütün çekti. Ansı yorgandan dışarıda kalan ayaklarını gıdıkladı. Yataktan bir hamlede fırlayan oğluyla beraber tekrar yatağa düştükleri zaman bir genç kız kahkahasıyla gülen kadın mesut sayılabilirdi. Mesutları çok az bir mahallenin çocukları değil miydiler? Anasının çocuğundan, çocuğun anasından başka gelirleri var mıydı? Yemek odasına kucak kucağa geçtiler. Odanın içini kızarmış bir ekmek kokusu doldurmuştu. Semaver, ne güzel kaynardı. Ali semaveri, içinde ne ıstırap, ne grev, ne de kaza olan bir fabrikaya benzetirdi. Onlardan yalnız koku, buhar ve sabahın saadeti istihsal edilirdi.(*İstihsal edilmek: Meydana getirilmek, üretilmek, elde edilmek, ele geçirmek) 

Sabahleyin Ali’nin bir semaver, bir de fabrikanın önünde bekleyen salep güğümü hoşuna giderdi. Sonra sesler. Halıcıoğlu’ndaki askeri mektebin borazanını, fabrikanın uzun ve bütün Haliç’i çınlatan düdüğü, onda arzular uyandırır, arzular söndürürdü. Demek ki Alimiz biraz şairceydi. Büyük değirmende bir elektrik amelesi için hassasiyet, Haliç’e büyük transatlantikler sokmaya benzese de biz, Ali, Mehmet, Hasan biraz böyleyizdir. Hepimizin gönlünde bir aslan yatar.

Ali annesinin elini öptü. Sonra şekerli bir şey yemiş gibi dudaklarını yaladı. Annesi gülüyordu. O annesini her öpüşte, böyle bir yalanmayı âdet etmişti. Evin küçük bahçesindeki saksıların içinde fesleğenler vardı. Ali birkaç fesleğen yaprağını parmaklarıyla ezerek avuçlarını koklaya koklaya uzaklaştı.

Doktor Ox'un Deneyi*

 

Demek ki Küçük Quiquendone Kentini En İyi Haritalarda Bile Aramak Boşunadır

Eski ya da yeni bir Flandre haritasında küçük Quiquendone kentini ararsanız, bulamamanız olasıdır. O halde, Quiquendone kayıp bir kent midir? Hayır. Geleceğe ait bir kent midir, peki? Hiç de değil. Coğrafyacılara karşın var olmakta, üstelik sekiz ya da dokuzyüz yıldır. Aynı zamanda bu kentin, her sakininin bir ruha olduğu düşünüldüğünde, iki bin üç yüz doksan üç ruhu vardır. Qudenaarde’ın on üç buçuk kilometre kuzeybatısında ve Brugge’nin on beş ve bir çeyrek kilometre güneydoğusunda, tam da Flandre’da yer alır. Schelde ırmağının küçük kolu Vaar, Tournai’deki gibi, ortaçağ ait tarihi çatısını hâlâ koruyan üç köprüsünün altından geçer. İlk taşı, geleceğin Konstantinopolis İmparatoru, Kont Baudouin (*IV. Haçlı seferi sırasında ele geçirilen Konstantinopolis’te kurulan Latin İmpatarorluğu’ndan söz ediliyor .ç.n.) tarafından, 1197‘de konulan eski bir şatosu; yerden üç yüz elli yedi ayak yükseklikteki bir gözetleme kulesine hâklim olan, bir dizi mazgalla çevrili ve Gotik üslupla yarım pencereleri olan bir Belediye Sarayı vardır. BUrada her saat başı, ünlü Brugge kariyonunu (*Kariyon: Bir dizi çandan oluşan bir müzik aleti. Ortaçağdan beri var olan ve küçük çekiçlerle çalınan bu çanlar, özellikle kuzeyde kiliselerin kulelerine yerleştirilir ve saat başlarını haber verirdi. On altıncı yüzyıldan sonra çanların sayısının artırılıp , bir klavyenin eklenmesiyle, bu basit işaret aracından çok sesli melodiler çıkmaya başladı. Ortaçağ sonlarında Rönesans boyuncakariyon daha çok eski Hollanda topraklarında yayıldı- ç.n.) aşan, adeta havada asılı bir piyano diyebileceğimiz beş oktavlık kariyonun sesi duyulur. Yabancılar -o zamana dek Quiquendone’a hiç gelmemişlerse-, Nassau’lu Willem’in Brandon’a (*1714’te ölen ressam Jan Henrik Brandon-ç.n.) ait tam boy resminin süslediği stathouder’ler (*Stadhouder İspanyol Felemenk’inde hükümdar tarafından seçilen eyalet valisi. Birleşik Eyaletler’de, bir eyaletin ya da bütün Birliğin yürütme kuvvetinin başkanı-ç.n.) salonunu; on altıncı yüzyıl mimarisinin başyapıtı; Saint-Magloire Kilisesi’nin balkonunu; takdire şayan süslemeleri demir ustası-ressam Quentin Meetsys tarafından yapılmış , büyük Saaint-Ernuph Meydanı’nın ortasında yer alan dövme demirden su kuyusunu; şimdilerde Brugge’deki Notre-Dame

Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tesir*

 Kur’an-ı Kerîm, Hz. Muhammed aleyhisselâmın yirmi iki yıldan fazla süren(610-632) peygamberliği zarfında aldığı vahiyleri ihtiva etmektedir. Hz. Muhammed’in (a.s.) peygamberliğinin ilk dönemlerinden beri Kur’an, müslümanlar tarafından, yalnızca ilâhi kelâmınyaşanan trihe bir müdahalesi olarak değil, aynı zamanda bir ibadet ve tilâvet kitabı olarak telakki edildiği için, inen âyet ve sûreler Hz. Peygamber’in gözetimialtında büyük bir titizlikle kayda geçirilerek geniş kitlelere intikal ettirilmiş ve sürekli okunmuştur. … ..

I.Halife Ebû Bekir döneminde vuku bulan yemâne savaşında Kur’an’ın nüüzülüne tanık olmuş çok sayıda hâfız sahâbinin şehid düşmesi üzerine, 633 yılında, Hz. Peygamber’in vahiy kâtiplerinden hâfız sahâbi Zeyd b. Sâbit’e, Hz. Peygamber’in yazdırdığı Kur’an metinlerini, diğer hâfız sahâbilerinşahitliğine de başvurarak bir mushaf haline getirme görevi verilmiştir. Kur’an metni tertip edilirken âyetlerin iniş sıraları veya konu bütünlüğü esas alınmamış, baştan beri Hz. Peygamber tarafından öğretilen tilâvet sırasına riayet edilmiştir.

… ..

… ..

Tefsir

… ..

… ..

Bakara Sûresi

Değişim*

 

Benden istenilene göre 1979’dan sonra olanları yazmam gerekiyordu; ama düşüncelerim her zaman olduğu gibi yine sınırları aşıp 1969 yılına pırıl pırıl parlayan bir güneşin olduğu, altın krizantemlerin açtığı ve yaban kazlarının güneye göç ettiği bir sonbahar öğleden sonrasına götürdü beni. Bu noktada anılarımla yekvücut oldum. Anılarım da o zamanki “ben”e, okuldan daha yeni atılmış olan yalnız bir çocuğa ait; okul bahçesindeki şamatanın çekiciliğine kapılıp kimsenin olmadığı giriş kapısından çekine çekine giriyorum içeri, uzun mu uzun ve karanlık bir koridordan geçip okulun kalbine giriyorum: Dört yanı binalarla çevrili bir avlu bu. Avlunun solunda meşe ağacından bir direk dikiliyor, direğin üzerinde telle tutturulmuş olan bir bağlama çubuğu var, çubuktan da paslamış bir çan sarkıyor. Avlunun sağındaysa tuğladan ayaklar üzerinde duran, betondan yapılmış basit bir tenis masası var, kalabalığın etrafına toplandığı iki kişi de masa tenisi oynuyor. İşte o şamata buradan çıkıyor. Okulların sonbahar tatiline girdiği bir zamandayız, masanın etrafını sarıp maçı izleyenlerin çoğu öğretmen, aralarında birkaç tane de güzel kız var. Okulun masa tenisi takımı için özel olarak seçtiği kızlar bunlar, Milli Bayram’da (* Çin Halk Cumhuriyeti'nin 1 Ekim 1949’da kurulmasının kutladığı bayram- ç.n.) turnuvaya hazırlanmak için eve dönmek yerine okulda kalıp antrenman yapıyorlar. Devlet çiftliği kadrolarının çocukları bunlar, iyi beslendiklerinden iyi gelişmiş çocuklardı hepsi, bembeyaz tenleriyle ailelerinin zenginliğine zenginlik katıyorlardı, parlak renkli giysilerini görürü görmez daha ilk bakışta bizim gibi fakir çocuklarla aynı sınıfta olmadıklarını anlıyordunuz. Bizler onların gözlerinin içine bakıyoruz ama onlar bizi görmüyor bile. Masa tenisi oynayanlardan biri, bir zamanlar benim matematik öğretmenim olan, Liu Tianguan adında bir adam. Kısa boylu ve ağzı şaşırtıcı büyüklükte biri bu. Denildiğine göre yumruğunu ağzına sokabiliyormuş ama bu benzersiz gösteriyi bizim yanımızda hiç yapmadı hiç. Kürsüde  ders anlatırken o kocaman ağzını sonuna kadar açıp esnemesi geliyor aklıma sık sık gerçekten de görülmeye değer. , olağanüstü bir sahne. Takma adı “Suaygırı” ama hiçbirimiz şimdiye kadar su aygırı görmediğimizden “Karakurbağası” diyoruz ona, kara kurbağasının da ağzı kocaman ya, hem Çincede suaygırı-hema ve kara kurbağası-hama neredeyse sesteş sözcükler, haliyle Suaygırı Liu da, Karakurbağası Liu’ya dönüştü böylece. … ..

Frankenstein*

 

Frankenstein ya da modern Prometheus Bilime

Kucak Açan Dehşetli Bir Modern Masal

  Işın Beril Tetik

… ..  “Etrafıma bakındığımda ne kendim gibisini görüyor ne de bahsini duyuyordum. O halde bir canavar, herkesin kaçtığı ve yadsıdığı, yeryüzünün kara lekesi miydim ben?

Frankenstein'in Yarattığı

Marry Shelley’nin eseri, tam da tahmin ettiği üzere, aradan yüzyıllar geçse de okuyucusunu her seferinde dehşetle ürpertmeyi başardığın gibiş, aynı zamanda her cümlede düşünmeye, özdeşleşmeye ve hissetmeye itecektir. Çünkü Frankenstein’ın hikâyesi, insanı kendi doğasıyla acımasızca yüzleştiren, yeryüzündeki varlığına dair sonsuz kibrini kıran, bilimin sınırlarını yollayarak yaratımın sorumluluğunu hatırlatan acı bir tokat gibidir. 

Frankenstein ya da Modern Prometheus… Hem edebi tarzı; hem felsefi hem de bilimsel bakış açısıyla, dünya edebiyatında daima önemli bir yer tutacaktır. Şimdilerde kullanılmayan klasik bir anlatı stili olan, bugünün buluntu anlatısının atası, mektup içinde mektup tarzını hayran bırakan bir beceriyle kotarışı; gotik, korku, fantastik gibi edebiyat türlerini taçlandırırken , bilim kurgu edebiyatına basamak olması, onu diğer büyük eserlerden ayırmakta ve özel bir yere koymaktadır. Hem tema hem felsefe açısından zenginliğini tartışılmaz kılınsa, bilimin sınırları, insan doğası, kötülüğün sebebi, tanrının oynamak, yaratımın sorumluluğu ve ölüme meydan okumak gibi insanın kafasını kurcalayan pek çok konuya dair sorular sorup cevaplar aramasıdır. 

Ama her şeyin ötesinde, belki de sorduğu en can alıcı soru şudur: Asıl canavar kimdir?   İstanbul, Kasım 2019

Hikem-i Atâiyye & İbn Atâullah el İskenderî

 

… ..  elinizdeki çeviriyi doğru konumlandırmak için peşinen belirtelim: Bu bir şerh değildir. Arzu ve merak edenlere şerhlerden en az birini muhakkak okumalarını tavsiye ediyoruz. Peki Türkçede bu kadar şerh varken biz bu tercümeye neden ihtiyaç duyduk. Tam da bu sebepten. Yani eserin doğrudan kendisine muhatap olmak isteyenler için şerhsiz bir çevirinin ulaşılabilir olması da çok önemliydi ve Türkçede  böyle şerhsiz bir çeviri yoktu., biz de bu ihtiyaca binaen eseri yeniden tercüme etmeye cüret ettik. … ..

… ..

İskenderî, İslam ilim tarihi açısından oldukça mümbit bir çağ olan hicrî yedinci, miladî on üçüncü asırda yaşamıştır. Bu dönemde Mevlânâ Celaleddin-i Rûmî, İbnü’l-Arabî, Konevî, Fahreddin er Râzî ve Yunus Emre gibi çok büyük ilim sahibi ve tasavvuf önderlerinin yaşadıklarını hatırlatalım.  … ..

… .. 

… ..    Cüneyd-i Bağdâdî, Sehl et-Tüsterî, Bâyezid-i Bistâmi, Hakîm et-Tirmizî, Nifferî ve Gazal’î gibi büyük sufilerden de yaptığı alıntılarla onlardan etkilendiğini ifade etmiş olur.  … ..

… ..

Hikem Hakkında

… ..

… ..  eserin asıl adı kısaca Hikem, yani Hikmetlerdir. … ..

… .. Birbirinden farklı konulara temas eden bu 260 küsur hikmetin ortak noktası, yani Hikem’in ana konusu marifet veya diğer ifadeyle tevhiddir. … ..

… .. Az sözle çok şey ifade eder, hakikati bir kaba, bir ifadeye sığdırmaya çalışmak yerine ona sadece işaret etmekle yetinir.

Hikem, İskenderî’nin tasavvufî görüşlerinin bir özeti hükmündedir. … ..

Dünyayı Azaltmanın Mevsimi*

 

Dünyayı azaltmanın mevsimi geldi. Ruha yönelmenin, onu bağlarından kurtarıp salıvermenin mevsimi…

Dünya bizi sınırlar, her an o sınırların içindeyiz. Ne zaman “Gel!” çağrı olursa o zaman bu sınırların dışına çıkabiliriz. Daha dünyadayken onun sonorlarının dışına çıkmaya kalkmak şirazemizi dağıtabilir. Bu nedenle ne yapacaksak burada yapacağız. Bazen O’na rağmen, ama her zaman onunla birlikte.

Efendimiz Aleyhisselam’ın bize gösterdiğ yol budur. O, bizden dünyaya ve nefse yenik düşmemek için daima uyanık olmamızı; onların bize verdiği gücü kullanarak ahiretimizi inşa etmemizi istyedi. Bizim için en korktuğu şey, dünyanın önümüze serilmesi ve bizim de onun içine dalmamızdı. O, dünyanın önümüze serilmesini istedi fakat bize hâkim olarak değil, bizimona hâkim olmamız şartıyla.

Ramazan’ın gelşiyle yememiz , içmemiz, uykumuz hatta konuşmamız bile azalır. Şen şakrak hâllerimiz, gezip tozmalarımız geri çekilir; yerini bir sükûnet ve vakar alır.

İnsan-ı kâmil olma yolunda üç temel şart kabul edilen yemeyi, sözü ve uykuyu azaltmanın -kıllet-i taam, kıllet-i menam ve kıllet-i kelâmın- mahiyetini, bir aylığına da olsa yaşayarak tecrübe ederiz. Ramazan bir yanımızı azaltırken, azalttıklarının yerine yeni şeyler ekleyerek başka bir yanımızı çoğaltır. Daha çok namaz kılarız; Kur’an’la meşgalemiz artar. Yemeklerimizi ve sahip olduğumuz imkânları Müslüman kardeşlerimizle daha fazla paylaşırız. Böylece Ramazan, nefsimiz için tükettiklerimizi azaltırken Rabbimize yönelişimizi ve dünyayla paylaşmalarımızı artırır. Bu yönüyle bizi meleklere benzetir. Almanın değil, vermenin coşkusunu yaşatır. Hayvani taraflarımızı törpüleyerek kendimizi daha önceki hâliyle sonraki hâlimizin bir olmayacağı müjdesi de buradan gelir; bir taraftan azalırken, öte yandan çoğaldığı için. Belki de Ramazan’ı en çok, bize yaşattığı bu ruh hâli nedeniyle severiz.

Genç Kız Kalbi*

 

Pervin’in Günlüğü

İstinye, 15 Haziran 1911

Bugün bir aydır İstanbul’dayım. Gençliğimin en parıltılı senelerini geçirdiğim o aziz İzmir’de, o genç kızlığımın geliştiği ve şekillendiği, gençliğimin sonsuz istekleriyle çiçeklendiği, o hoş ve güzel şehirde, bir gün gelip hayatına karışacağım diye mutluluktan çıldırdığım bu İstanbul hakkında kurduğum hayaller, emeller, bu bir ay içinde ne zalim bir düşüşle altüst oldu. Daha geleli bir ay olduğu hâlde tedavisi pek de mümkün olmayan bir emel kırıklığıyla hasta ve harabım.

Şimdiye kadar beni en çok oyalayan şey, babamın memuriyeti yüzünden uzak yaşamaya mecbur olduğumuz İstanbul hayatıydı. Arkadaşlarımla en önemli sohbet konumuz, yalnız kaldıkça en değerli hayallerimin esası , hep ve sadece, buydu. Bana göre, saadet, zevk, yani gıpta edilecek hayat, ancak İstanbul’da bulunabilir, naziklik, güzellik, şıklık ancak orada çiçeklenebilir ve gelişebilirdi. İzmir olsa, ikinci derecede bir şehir olduğu gibi, pek düşük olan uygarlık düzeyi, onu belki dördüncü ve hatta beşinci dereceye indiriyordu. Fikrimce; yaşanılacak, mutlu olunacak şehir ancak İstanbul olabilirdi.

Bu yüzden, bu kış, babamın en sonunda yalvarışlarıma dayanamayıp bahar gelinde beni İstanbul’a, amcamın yanına misafir göndereceğini ve yazı İstanbul’da geçirmeme izin verdiğini öğrenince sevincimden deli olmuştum. Babamla amcamın her ne sebeptense pek sıkı olmadığı için, uzun tereddütlerden sonra nihayet babam nasılsa razı olmuş, benim memnuniyetim için, amcama mektup yazıp bu misafirliği haber vermişti. Mektubun cevabının gelmesi, sonra, daha bir takım ayrıntılar yolculuğu mayıs ortasına kadar ertelemişti. Sonunda, uzun emel senelerinin biriktirdiği istek ve aceleyle, neşe ve sevincimden uçarak, İzmir’den vapura binmek nasip oldu.

O gece, sabaha kadar hummalar içindeydim. Nihayet, sabah olup da vapurumuz, Ayastefanos açıklarına geldiği v e İstanbul, bu benim gibi yüksek emelli, oldukça narin bir genç kız için mutluluk hissederek yaşayabileceği yegâne şehir, orada, gözümün önünde, bütün güzelliğiyle serildiği vakit,

Sarnıç*

 … ..

Önümüzde hayat… Her gün  bir başka uykuya yatıp bir başka rüya göreceğiz. Halbuki zaman, ağır ağır bizimle beraber akan nehir, bir göle varıyordu. Bu gölde artık biz akmıyor, dalgalanıyorduk. Yahut bana öyle geliyordu. Çoğumuz evlenmiştik. Birbirimizi liseden beri bırakmayan dört arkadaş hepimiz birer kız almıştık. Aynı mahallede oturuyorduk, aynı yolları tepiyor, evimize varıyor; aynı kadını her akşam daha fazla sevmeye çalışıyorduk. Aynı mezarlık karşımızda idi. Seneler böyle geçtiği halde aynı sarışın, esmer, ayakları çıplak çocuklar hiç büyümeden aynı servi ağaçlarına tırmanmaya çalışıyorlar, aynı ölülerin taşları arasında saklambaç oynuyorlardı. Birdenbire her şeyin bir saniyede duruverdiğini  görmüştük. Daireden evimize, ticarethanemizden fakirhanemize iki arkadaş  döndüğünmüz günlerde bir mahalle mescidindeki iptidai mektebini, bahçesinde bir Roma belediye reisinin burunsuz heykeli dikili lisemizi, İstanbul’u, darülfünunu, bir iki darülmuallimat kızını hatırlar ve bu kadar süratle geçmiş bir zamanın hesabını tutardık. 

Arkadaşım:

-Hatırlar mısın? derdi. İptidai mektebimiz Kirazlı Mescit’ti. Bir gün Şeker Hoca derste idi. Bizim Şükrü, minareye sabahleyin kimse görmeden çıkmış , paldır küldür iki teneke devirmişti. Hoca ile beraber nasıl fırladığımızı hatırlamaz mısın?

-Hatırlamaz olur muyum? Hatırlamaz olur muyum?

-Şeker Hoca mektebin karşısına dikilmiş, biz arkasında…

O birşeyler mırıldanır, sureler okurken birden Şükrü, mektep kapısında, elinde tenekelerle gözüküvermişti.

-Ya! Ya! Ama iyi adamdı!.. Şükrü’ye ceza bile vermemişti. Saçlarını çeker gibi okşamış, ‘Yaramaz,’ demişti, “Bir daha yapma emi! Bizi korkuttun.”

Bu sözlere ikimizin de gözleri yaşarırdı.

Niçin ? Sanki o günler şimdiki kadar güzel miydi? Acaba o günler de bugünküler kadar durgun değil

Kanadı Kırık Kuşlar*

 

e-posta 25 Ocak 2026 saat: 22.17

Sevgili Esra’m, biricik torunum.

İlk defa kırgın ayrıldın benden. Sen gecenin sonunda gösterdiğim tepkiye biraz şaşkın, üniversitene dönmek üzere İzmir'e uçarken düşündüm de tatsız konuyu tam da sen yola çıkmak üzereyken açmamalıydım. Konuşmamız gerekenler aceleyle yazılmış bir iletiye sığmaz. Yeniden bir araya geldiğimizde uzun uzun konuşuruz.

Esra’m inan bana , sana İngiltere’ye yerleşmen için  ısrar ederken sadece senin iyiliğini düşünüyorum. Yanımda kalmanı, son yıllarımda bana yakın olmanı istemez miyim? Üstelik senin vatanını çok sevdiğini, İstanbul’a bayıldığını da bilirim. Ama ne çare ki bizim kaderimizde sürekli yer değiştirmek var. Benim babamla anneciğim de vatanlarına ve yaşadıkları şehre hayrandılar. Gün geldi, sabah içtikleri kahvenin fincanını dahi yıkayamadan, evlerini geride bırakıp gitmek zorunda kaldılar. Annemle babam, bambaşka bir ülkede yeni hayatlarına başlarken, acı hatıralarını hafızalarının derinlerine gömdüler. Çocuklarını, temiz yüreklerine hiç kin bulaştırmadan yetiştirmek istediler. Annen, uzun yıllar bu ülkeye yerleşmemizin asıl nedenini hiç bilmedi. Büyükbabasının, devletin davetiyle üniversite hastanesinde göreve geldiğini ve İstanbul’u çok sevdiği için , temelli yerleştiğini düşündü. Doğruluk payı büyüktü; bu ülkeyi ve insanlarını çok sevdikleri için uzun yıllar kaldılar. O yıllarda iklim, yabancıların saygı ve sevgi görmesine müsaitti. Kimse kimsenin dinini kurcalamaz, sorgulamazdı. İstanbul’da hele, pek çok Rum; Ermeni ve Yahudi Müslüman Türklerle içi içe yaşardı. İnançlara saygı gösterilir. Müslümanlar kiliselerde mum yakar. Hıristiyanlarla Yahudiler türbelerde adak adarlardı. Ne var ki, artık ortam  değişti kızım. İspanya’dan kaçan Yahudileri yüzyıllar öncesinde, benim ailemi ise otuzlu yıllarda kucaklayıp bağrına basan ülke, aynı ülke değil, o güzel günler geride kaldı. Dine siyaset mikrobunun bulaşması, dini bir sevgi aracı olmaktan çıkardı, ne yazık ki!

Doktor Jivago*

 

Saat Beş Ekspresi

Durmaksızın yürüyorlardı. Bir yandan da Sonsuz Anı ilahisini söylüyorlardı. Sustukları zaman sanki sanki adımlarının sesi, atlar ve rüzgâr ilahiyi sürüdürüyordu.

Cenaze alayının rahatça ilerleyebilmesini sağlayabilmek için gelip geçenler kenara çekiliyor; haç çıkarıyor, çelenkleri sayıyorlardı. Kimisi doğrudan doğruya tören alayına katılıyor; “Kimin bu cenaze?” diye merakla soruyorlardı:

“Jivago’nun,” deniliyordu onlara.

“Yaa, öyle mi? Tanıyordum onu.”

“Bay Jivago değil, Bayan Jivago ölen; karısı.”

“Farketmez. Tanrı günahlarını bağışlasın. Çok görkemli bir cenaze töreni düzenlenmiş doğrusu.”

Tören çabucak bitti. Bir daha yaşanması mümkün olmayan dakikalardı bunlar. Papaz: “Tanrının  toprağı, içindeki her şey, tüm canlılar…” diye duasını sürdürüp eliyle haç işareti yaptı, sonra da yerden aldığı bir avuç toprağı Marya Nikolayevna’nın tabutunun içine attı. Ardından “Doğruların Ruhları” ilahisi okundu. Endişe ve aceleyle tabut kapatılıp çivilendi. Mezara indirildi. Dört kürekle, aceleyle tabutun üzerine atılan toprak başlangıçta trampet sesini andırır bir ses çıkarıyordu. Ancak atılan topraklar önce tabutun üzerini kapattı, daha sonra da bir tümsek oluşturdu. On yaşlarında , küçük bir oğlan çocuğu da bu tümseğin üzerine çıktı.

Tören boyunca süren gerginlik; törenin bitmesiyle bir rahatlamaya dönüşmüştü. Bu rahatlamanın , gevşemenin de etkisiyle herkes çocuğun, annesinin mezarının üzerinde bir şeyler